Simge
New member
Puma Boykotlu mu? Küresel Tartışmanın Arkasındaki Gerçekler, Kültürel Farklılıklar ve Değişen Tüketici Tutumları
Bir süredir spor ayakkabı veya eşofman bakarken Puma ürünlerinin yanına gelince insan ister istemez durup düşünüyor: “Puma boykotlu mu?” Özellikle sosyal medyada aynı markanın bir yerde boykot listesinde, başka bir yerde ise normal bir spor markası olarak karşımıza çıkması kafaları karıştırabiliyor. Üstelik mesele yalnızca bir ayakkabı satın almakla sınırlı değil; Filistin-İsrail çatışması, uluslararası şirketlerin sorumluluğu, sporun siyasallaşması, tüketici tercihleri ve kültürel farklılıklar da bu sorunun içine giriyor.
Bu nedenle konuyu “boykotlu” veya “boykotlu değil” şeklinde tek cümleyle kapatmak yerine, olayın nasıl ortaya çıktığına ve bugün hangi noktada bulunduğuna bakmak daha sağlıklı.
Puma neden boykot edilmeye başlandı?
Puma hakkındaki boykot tartışmasının temelinde şirketin İsrail Futbol Federasyonu (IFA) ile yaptığı sponsorluk anlaşması bulunuyor. Puma, 2018 yılında İsrail Futbol Federasyonu'nun teknik sponsoru olmuştu. Filistin yanlısı BDS hareketi ise aynı yıl Puma'yı hedef alan uluslararası bir boykot kampanyası başlattı. Kampanyanın temel gerekçesi, IFA'nın işgal altındaki Batı Şeria'daki İsrail yerleşimlerinde bulunan bazı futbol kulüplerini kapsamasıydı. BDS, Puma'nın bu sponsorluk aracılığıyla söz konusu yapıya uluslararası meşruiyet kazandırdığını savundu.
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. “Puma İsrail merkezli bir şirket” demek doğru değildir. Puma, merkezi Almanya'da bulunan küresel bir spor giyim şirketidir. Boykot çağrılarının sebebi şirketin milliyeti değil, İsrail Futbol Federasyonu ile olan ticari ilişkisi ve bunun siyasi/hukuki sonuçları konusunda yapılan eleştirilerdi.
BDS'nin yaklaşımı oldukça nettir: Bir şirketin doğrudan siyasi açıklama yapması gerekmeksizin, tartışmalı bir kurumla ticari ortaklık kurması da aktivistler açısından boykot gerekçesi olabilir.
Puma İsrail Futbol Federasyonu ile anlaşmasını gerçekten bitirdi mi?
Evet. Fakat burada da sosyal medyada sıkça gözden kaçan önemli bir ayrıntı var.
Puma, Aralık 2023'te İsrail Futbol Federasyonu ile olan sözleşmesini 2024 sonunda yenilemeyeceğini açıkladı. Puma yönetimi, kararın 2022'de, yani 7 Ekim 2023 saldırısından ve Gazze savaşının başlamasından önce alındığını; bunun şirketin “fewer, bigger, better” olarak ifade ettiği daha az sayıda fakat daha önemli sponsorluklara odaklanma stratejisinin bir parçası olduğunu belirtti. Reuters ve Associated Press de şirketin bu açıklamasını aktardı.
Dolayısıyla iki farklı anlatım ortaya çıkıyor.
Bir tarafta Puma'nın kendi açıklaması var: “Bu karar ticari strateji nedeniyle önceden alınmıştı.”
Diğer tarafta BDS hareketinin açıklaması bulunuyor: Yıllarca sürdürülen küresel boykot kampanyasının Puma üzerinde ciddi ekonomik ve itibari baskı oluşturduğu ve sözleşmenin bu baskının sonucunda sona erdiği savunuluyor.
Objektif açıdan bakıldığında, sözleşmenin sona erdiği kesin; ancak sona ermesinin tek ve tartışmasız sebebinin boykot olduğunu söylemek, Puma'nın kendi açıklamasını yok saymak olur. Aynı şekilde “boykotun hiçbir etkisi olmadı” demek de yıllarca süren kampanyayı ve şirket üzerindeki itibar baskısını görmezden gelmek anlamına gelir.
Peki 2026 itibarıyla Puma hâlâ boykotlu sayılıyor mu?
İşte sorunun en önemli noktası burada.
Puma'nın İsrail Futbol Federasyonu ile olan sponsorluk ilişkisi 31 Aralık 2024'te sona erdi. Ancak bu, Puma'nın İsrail'deki bütün ticari faaliyetlerini sona erdirdiği anlamına gelmiyor.
Daha da önemlisi, 2025/26 sezonunda Puma'nın Maccabi Tel Aviv ile yeniden bir forma ve ekipman ilişkisi kurduğu görülüyor. Maccabi Tel Aviv'in resmi mağazasında 2025/26 sezonuna ait Puma formaları ve antrenman ürünleri doğrudan “Maccabi Tel Aviv × PUMA” şeklinde satışa sunulmuş durumda. Kulübün resmi sitesinde de 2025/26 sezonu Puma forma lansmanı yer alıyor.
Bu nedenle “Puma artık İsrail ile hiçbir bağlantısı olmayan bir marka” demek güncel verilere göre doğru olmaz.
Öte yandan Maccabi Tel Aviv ile yapılan ticari anlaşma, eski İsrail Futbol Federasyonu sponsorluk anlaşmasıyla aynı şey değildir. Biri ulusal futbol federasyonu düzeyindeki sponsorluk, diğeri ise belirli bir kulüple yapılan ticari forma anlaşmasıdır.
Bu ayrım özellikle boykot tartışmasını değerlendirirken oldukça önemlidir.
BDS açısından Puma'nın durumu neden hâlâ tartışmalı?
BDS'nin resmi Puma kampanyası, markayı İsrail Futbol Federasyonu ile olan ilişkisinden dolayı boykot hedefi haline getirmişti. BDS bugün de Puma'yı boykot edilmesi gereken şirketler arasında gösteriyor ve 2024'te IFA sponsorluğunun sona ermesini kampanyanın başarısı olarak değerlendiriyor.
Dolayısıyla “Puma boykotlu mu?” sorusunun BDS perspektifindeki cevabı evet.
Ancak bütün dünyada hukuken veya evrensel biçimde “Puma boykot edilmiş marka” şeklinde tek bir statü bulunmuyor. Bir tüketicinin boykot kararı vermesi, büyük ölçüde hangi etik kriteri benimsediğine ve hangi kampanyayı referans aldığına bağlı.
Bu nedenle daha doğru ifade şu olur:
Puma, özellikle Filistin yanlısı BDS hareketi açısından boykot hedefidir; ancak bu, dünyanın her yerinde resmi veya zorunlu bir boykot statüsü olduğu anlamına gelmez.
Türkiye'de konu neden farklı algılanabiliyor?
Türkiye'deki tüketici davranışlarını anlamak için yerel kültürel ve siyasi duyarlılıkları hesaba katmak gerekiyor. Türkiye'de Filistin meselesi yalnızca dış politika başlığı olarak görülmeyebiliyor; tarih, din, insani yardım, bölgesel kimlik ve toplumsal dayanışma gibi farklı katmanlarla birlikte değerlendirilebiliyor.
Bu nedenle Türkiye'de “Bu marka boykotlu mu?” sorusu çoğu zaman “Bu markayı satın alırsam Filistin'e karşı bir tavır mı almış olurum?” şeklindeki daha kişisel bir soruya dönüşüyor.
Burada sosyal medyanın da etkisi büyük. Bir marka hakkında hazırlanan boykot listesi kısa sürede binlerce kişiye ulaşabiliyor. Fakat listelerin güncellenme tarihi, kaynağı ve hangi kriterlere göre oluşturulduğu her zaman açık olmayabiliyor.
Bence tüketici açısından en sağlıklı yöntem, yalnızca Instagram veya X üzerinde görülen tek bir görsele bakmak yerine şirketin güncel ilişkilerini ve boykot kampanyasının kendi kaynaklarını incelemek.
Farklı kültürlerde boykot neden aynı anlama gelmiyor?
Boykot davranışı kültürden kültüre ciddi biçimde değişebiliyor.
Filistin'de veya Filistin diasporasının güçlü olduğu topluluklarda Puma meselesi daha doğrudan bir dayanışma ve adalet meselesi olarak görülebilir. İngiltere gibi ülkelerde ise Filistin dayanışma hareketlerinin mağazalar önünde protestolar düzenlediği ve spor kulüplerinin Puma ile ilişkilerini yeniden değerlendirmesi için kampanyalar yürüttüğü görüldü.
Bir süredir spor ayakkabı veya eşofman bakarken Puma ürünlerinin yanına gelince insan ister istemez durup düşünüyor: “Puma boykotlu mu?” Özellikle sosyal medyada aynı markanın bir yerde boykot listesinde, başka bir yerde ise normal bir spor markası olarak karşımıza çıkması kafaları karıştırabiliyor. Üstelik mesele yalnızca bir ayakkabı satın almakla sınırlı değil; Filistin-İsrail çatışması, uluslararası şirketlerin sorumluluğu, sporun siyasallaşması, tüketici tercihleri ve kültürel farklılıklar da bu sorunun içine giriyor.
Bu nedenle konuyu “boykotlu” veya “boykotlu değil” şeklinde tek cümleyle kapatmak yerine, olayın nasıl ortaya çıktığına ve bugün hangi noktada bulunduğuna bakmak daha sağlıklı.
Puma neden boykot edilmeye başlandı?
Puma hakkındaki boykot tartışmasının temelinde şirketin İsrail Futbol Federasyonu (IFA) ile yaptığı sponsorluk anlaşması bulunuyor. Puma, 2018 yılında İsrail Futbol Federasyonu'nun teknik sponsoru olmuştu. Filistin yanlısı BDS hareketi ise aynı yıl Puma'yı hedef alan uluslararası bir boykot kampanyası başlattı. Kampanyanın temel gerekçesi, IFA'nın işgal altındaki Batı Şeria'daki İsrail yerleşimlerinde bulunan bazı futbol kulüplerini kapsamasıydı. BDS, Puma'nın bu sponsorluk aracılığıyla söz konusu yapıya uluslararası meşruiyet kazandırdığını savundu.
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. “Puma İsrail merkezli bir şirket” demek doğru değildir. Puma, merkezi Almanya'da bulunan küresel bir spor giyim şirketidir. Boykot çağrılarının sebebi şirketin milliyeti değil, İsrail Futbol Federasyonu ile olan ticari ilişkisi ve bunun siyasi/hukuki sonuçları konusunda yapılan eleştirilerdi.
BDS'nin yaklaşımı oldukça nettir: Bir şirketin doğrudan siyasi açıklama yapması gerekmeksizin, tartışmalı bir kurumla ticari ortaklık kurması da aktivistler açısından boykot gerekçesi olabilir.
Puma İsrail Futbol Federasyonu ile anlaşmasını gerçekten bitirdi mi?
Evet. Fakat burada da sosyal medyada sıkça gözden kaçan önemli bir ayrıntı var.
Puma, Aralık 2023'te İsrail Futbol Federasyonu ile olan sözleşmesini 2024 sonunda yenilemeyeceğini açıkladı. Puma yönetimi, kararın 2022'de, yani 7 Ekim 2023 saldırısından ve Gazze savaşının başlamasından önce alındığını; bunun şirketin “fewer, bigger, better” olarak ifade ettiği daha az sayıda fakat daha önemli sponsorluklara odaklanma stratejisinin bir parçası olduğunu belirtti. Reuters ve Associated Press de şirketin bu açıklamasını aktardı.
Dolayısıyla iki farklı anlatım ortaya çıkıyor.
Bir tarafta Puma'nın kendi açıklaması var: “Bu karar ticari strateji nedeniyle önceden alınmıştı.”
Diğer tarafta BDS hareketinin açıklaması bulunuyor: Yıllarca sürdürülen küresel boykot kampanyasının Puma üzerinde ciddi ekonomik ve itibari baskı oluşturduğu ve sözleşmenin bu baskının sonucunda sona erdiği savunuluyor.
Objektif açıdan bakıldığında, sözleşmenin sona erdiği kesin; ancak sona ermesinin tek ve tartışmasız sebebinin boykot olduğunu söylemek, Puma'nın kendi açıklamasını yok saymak olur. Aynı şekilde “boykotun hiçbir etkisi olmadı” demek de yıllarca süren kampanyayı ve şirket üzerindeki itibar baskısını görmezden gelmek anlamına gelir.
Peki 2026 itibarıyla Puma hâlâ boykotlu sayılıyor mu?
İşte sorunun en önemli noktası burada.
Puma'nın İsrail Futbol Federasyonu ile olan sponsorluk ilişkisi 31 Aralık 2024'te sona erdi. Ancak bu, Puma'nın İsrail'deki bütün ticari faaliyetlerini sona erdirdiği anlamına gelmiyor.
Daha da önemlisi, 2025/26 sezonunda Puma'nın Maccabi Tel Aviv ile yeniden bir forma ve ekipman ilişkisi kurduğu görülüyor. Maccabi Tel Aviv'in resmi mağazasında 2025/26 sezonuna ait Puma formaları ve antrenman ürünleri doğrudan “Maccabi Tel Aviv × PUMA” şeklinde satışa sunulmuş durumda. Kulübün resmi sitesinde de 2025/26 sezonu Puma forma lansmanı yer alıyor.
Bu nedenle “Puma artık İsrail ile hiçbir bağlantısı olmayan bir marka” demek güncel verilere göre doğru olmaz.
Öte yandan Maccabi Tel Aviv ile yapılan ticari anlaşma, eski İsrail Futbol Federasyonu sponsorluk anlaşmasıyla aynı şey değildir. Biri ulusal futbol federasyonu düzeyindeki sponsorluk, diğeri ise belirli bir kulüple yapılan ticari forma anlaşmasıdır.
Bu ayrım özellikle boykot tartışmasını değerlendirirken oldukça önemlidir.
BDS açısından Puma'nın durumu neden hâlâ tartışmalı?
BDS'nin resmi Puma kampanyası, markayı İsrail Futbol Federasyonu ile olan ilişkisinden dolayı boykot hedefi haline getirmişti. BDS bugün de Puma'yı boykot edilmesi gereken şirketler arasında gösteriyor ve 2024'te IFA sponsorluğunun sona ermesini kampanyanın başarısı olarak değerlendiriyor.
Dolayısıyla “Puma boykotlu mu?” sorusunun BDS perspektifindeki cevabı evet.
Ancak bütün dünyada hukuken veya evrensel biçimde “Puma boykot edilmiş marka” şeklinde tek bir statü bulunmuyor. Bir tüketicinin boykot kararı vermesi, büyük ölçüde hangi etik kriteri benimsediğine ve hangi kampanyayı referans aldığına bağlı.
Bu nedenle daha doğru ifade şu olur:
Puma, özellikle Filistin yanlısı BDS hareketi açısından boykot hedefidir; ancak bu, dünyanın her yerinde resmi veya zorunlu bir boykot statüsü olduğu anlamına gelmez.
Türkiye'de konu neden farklı algılanabiliyor?
Türkiye'deki tüketici davranışlarını anlamak için yerel kültürel ve siyasi duyarlılıkları hesaba katmak gerekiyor. Türkiye'de Filistin meselesi yalnızca dış politika başlığı olarak görülmeyebiliyor; tarih, din, insani yardım, bölgesel kimlik ve toplumsal dayanışma gibi farklı katmanlarla birlikte değerlendirilebiliyor.
Bu nedenle Türkiye'de “Bu marka boykotlu mu?” sorusu çoğu zaman “Bu markayı satın alırsam Filistin'e karşı bir tavır mı almış olurum?” şeklindeki daha kişisel bir soruya dönüşüyor.
Burada sosyal medyanın da etkisi büyük. Bir marka hakkında hazırlanan boykot listesi kısa sürede binlerce kişiye ulaşabiliyor. Fakat listelerin güncellenme tarihi, kaynağı ve hangi kriterlere göre oluşturulduğu her zaman açık olmayabiliyor.
Bence tüketici açısından en sağlıklı yöntem, yalnızca Instagram veya X üzerinde görülen tek bir görsele bakmak yerine şirketin güncel ilişkilerini ve boykot kampanyasının kendi kaynaklarını incelemek.
Farklı kültürlerde boykot neden aynı anlama gelmiyor?
Boykot davranışı kültürden kültüre ciddi biçimde değişebiliyor.
Filistin'de veya Filistin diasporasının güçlü olduğu topluluklarda Puma meselesi daha doğrudan bir dayanışma ve adalet meselesi olarak görülebilir. İngiltere gibi ülkelerde ise Filistin dayanışma hareketlerinin mağazalar önünde protestolar düzenlediği ve spor kulüplerinin Puma ile ilişkilerini yeniden değerlendirmesi için kampanyalar yürüttüğü görüldü.